იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეტანილ სარდისსა და ლიდიელთა სამარხებს დრონებით გააკონტროლებენ.
თურქეთი კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის მიზნით თანამედროვე ტექნოლოგიებს აქტიურად იყენებს. მანისას პროვინციაში, უძველეს ქალაქ სარდისსა და ლიდიელთა სამეფო სამარხების ტერიტორიაზე, საჰაერო მეთვალყურეობისა და უსაფრთხოების ცენტრი გაიხსნა. ობიექტს შორი მანძილიდან მოქმედი და ღამის ხედვის ფუნქციის მქონე დრონებით გააკონტროლებენ. მიზანი უკანონო არქეოლოგიური გათხრებისა და ისტორიული ძეგლების დაზიანების თავიდან აცილებაა.
სარდისი ძლიერი რკინის ხანის ცივილიზაციის, ლიდიის სამეფოს დედაქალაქი იყო. ასევე, ლიდიელები სიმდიდრითა და მონეტების ადრეული წარმოებით იყვნენ ცნობილი. მის მახლობლად მდებარე ბინ თეფეს სამარხების კომპლექსი თითქმის 75 კვადრატულ კილომეტრს მოიცავს და 120-ზე მეტ სამარხს აერთიანებს. აღსანიშნავია, რომ სარდისი და ბინ თეფე იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში 2025 წელს შეიტანეს.
თანამედროვე ტექნოლოგიები კულტურული მემკვიდრეობის დასაცავად
სარდისის საჰაერო მეთვალყურეობისა და უსაფრთხოების ცენტრი თურქეთის კულტურისა და ტურიზმის მინისტრმა მეჰმედ ნური ერსოიმ გახსნა. მისი თქმით, ისტორიული ძეგლებისთვის საფრთხის შემცველი ქმედებები დროულად უნდა გამოვლინდეს და აღიკვეთოს. ცენტრის მთავარი მიზანი უკანონო გათხრების დაწყებამდე მათი თავიდან აცილებაა.
ცენტრი "კარნიარიაქ თეფესთან" მდებარე ყოფილი არქეოლოგიური ექსპედიციის შენობის განახლების შედეგად შეიქმნა. ის ბინ თეფეს სამარხებს გადაჰყურებს.
საგულისხმოა, რომ ობიექტი აღჭურვილია ორი შორი მანძილიდან მოქმედი უპილოტო საფრენი აპარატით, რომლებსაც ღამის ხედვის ფუნქციაც აქვთ. ტერიტორიაზე დამონტაჟებულია სამი ანტენის სისტემა, სათვალთვალო კამერები და მონიტორინგის სადგურები. უსაფრთხოების თანამშრომლებმა დრონების მართვის შესაბამისი მომზადება გაიარეს და სერტიფიკატები მიიღეს. საეჭვო აქტივობის ან უკანონო გათხრების მცდელობის აღმოჩენის შემთხვევაში ინფორმაცია დაუყოვნებლივ გადაეცემა ჟანდარმერიის დანაყოფებს. ეს საპილოტე პროექტი თურქეთს სამომავლოდ კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის პოლიტიკისა და დამატებითი უსაფრთხოების ზომების შემუშავებაშიც დაეხმარება.
საერთაშორისო თანამშრომლობა კულტურული მემკვიდრეობის დასაცავად
თურქეთი კულტურული ფასეულობების უკანონო ვაჭრობის წინააღმდეგ სამი ძირითადი მიმართულებით მუშაობს: პრევენცია, საერთაშორისო თანამშრომლობა და სამშობლოში დაბრუნება. საერთაშორისო თანამშრომლობის ფარგლებში ქვეყანა ისეთ ორგანიზაციებთან თანამშრომლობს, როგორებიცაა იუნესკო, ინტერპოლი, მსოფლიო საბაჟო ორგანიზაცია და გაეროს ნარკოტიკებისა და დანაშაულის წინააღმდეგ ბრძოლის ოფისი.
2021 წელს აშშ-სთან გაფორმებული შეთანხმება, რომელიც კულტურული ფასეულობების იმპორტზე შეზღუდვებს ითვალისწინებს, 2026 წელს კიდევ ხუთი წლით განახლდა. ასევე, მანჰეტენის საოლქო პროკურატურასთან და აშშ-ის შიდა უსაფრთხოების საგამოძიებო სამსახურთან ერთობლივმა გამოძიებებმა თურქეთისთვის ისტორიული ნივთების დაბრუნებას შეუწყო ხელი.
თურქეთს 13 474 კულტურული საგანძური დაუბრუნდა
თურქეთის კულტურისა და ტურიზმის მინისტრის მიერ ცენტრის გახსნისას წარმოდგენილი მონაცემებით, ქვეყანამ 2002 წლიდან საზღვარგარეთ გატანილი 13 474 კულტურული ფასეულობის დაბრუნება შეძლო. მათგან 9 159 ნივთი ბოლო რვა წლის განმავლობაში დაბრუნდა.
დაბრუნებულ ნივთებს შორისაა აშშ-დან ჩამოტანილი მარკუს ავრელიუსის ბრინჯაოს ქანდაკება, რომელიც ბურდურის პროვინციაში მდებარე უძველეს ბუბონის ქალაქს უკავშირდება; აშშ-დან და დანიიდან დაბრუნებული ტერაკოტის არქიტექტურული ფილები; დიდი ბრიტანეთიდან და ესპანეთიდან დაბრუნებული იზნიქის კერამიკული ფილები; შვეიცარიიდან დაბრუნებული ურარტული ბრინჯაოს ნივთები და დიდი ბრიტანეთიდან ჩამოტანილი ეროსის თავი, რომელიც სიდამარას სარკოფაგს შეუერთეს. ასევე დაბრუნდა აშშ-დან მოპოვებული ზეუგმას მოზაიკის პანელი და ნიდერლანდებიდან ჩამოტანილი შილეს ბოზგოჯას მეჩეთის წარწერა.
თურქეთის ხელისუფლების განცხადებით, ახალი სათვალთვალო ცენტრი კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის გაძლიერებასა და ისტორიული საგანძურის მომავალი თაობებისთვის შენარჩუნებას ემსახურება.
