Autizm, erkən dövrdə beyində meydana gələn neyron əlaqələrinin inkişafındakı pozuntularla meydana gələn nevroloji bir vəziyyətdir. Müasir tədqiqatlar autizmin çoxsaylı genetik faktorlar və gen-ətraf mühit qarşılıqlı əlaqəsi ilə ortaya çıxdığını göstərir. Vizualizasiya tədqiqatları beyində sosial siqnalları anlamaqla əlaqəli bölgələrdə həcm azalması və üz ifadələri və duyğuları oxumaqla bağlı bölgələrdə funksional azalmaları aşkar etmişdir.
Autizm ilə Birlikdə Görülən Psixiatrik Vəziyyətlər
Autizmli uşaqlar digər psixiatrik xəstəliklər üçün yüksək risk altındadırlar. Diqqət çatışmazlığı və hiperaktivite bozukluğu (DÇHB), obsessiv-kompulsiv bozukluk (OKB), tik bozukluğu, depressiya və yemə bozukluğu kimi halların autizm ilə tez-tez birlikdə görüldüyü bildirilir. Bu halların vaxtında tanınması və müalicəsi autizmli uşaqların rifahını əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdıra bilər.
Autizm Diaqnozu Necə Qoyulur ?
Autizm diaqnozu, uşaq və yeniyetmə psixiatrları tərəfindən davranış xüsusiyyətlərinə əsaslanan klinik qiymətləndirmə yolu ilə qoyulur. Autizmin diaqnostik prosesində ətraflı klinik tarix, simptomların davamlılığı və funksional pozuntunun şiddəti çox vacibdir. Beynəlxalq səviyyədə tanınmış bəzi diaqnostik müşahidə ölçüləri də diaqnoz qoymada kömək edir.
Autizmin Müalicəsi
Autizmin müalicəsi uşağın mümkün qədər tez uyğun təhsil proqramlarına yönləndirilməsidir. Autizmli uşaqların ehtiyacları fərqli olduğundan, göstərilən müalicə və təhsil uşağa xüsusi hazırlanır. Fərdi Təhsil Proqramı (IEP) uşağın fərdi xüsusiyyətlərinə və inkişaf səviyyəsinə uyğun olaraq hədəflər müəyyən edilərək planlaşdırılır. Təhsil, uşaqların yaşına uyğun sosial və kommunikativ bacarıqlar, özünə qulluq və koqnitiv bacarıqlar qazanmasını hədəfləyir. Elmi tədqiqatlarda ön plana çıxan davranış terapiya metodu Tətbiqi Davranış Analizidir (ABA). Təhsil yalnız davamlı və intensiv olduqda effektivdir. Ailə üzvlərinin təhsildə istifadə olunan metodları öyrənməsi və lazım olduqda tətbiq edə bilməsi uşağın inkişafına müsbət təsir göstərir.
Aysun Suleymanova
