Hepatit C, qaraciyəri iltihablandıran və əsasən Hepatit C virusu (HCV) səbəbindən yaranan infeksiyadır. Bu xəstəlik, xüsusilə qan yolu ilə yayıldığı üçün ciddi ictimai sağlamlıq problemidir və müalicə edilmədikdə zamanla qaraciyərin ciddi zədələnməsinə səbəb ola bilər.
Yayılma Yolları
• Qan Yoluxması:
Hepatit C ən çox infeksiyalı qan və qan məhsulları vasitəsilə yayılır. İynələrin paylaşılması, xüsusilə narkotik maddələrin inyeksiyası zamanı steril olmayan iynələrin istifadəsi, infeksiyanın ən böyük risk faktorudur.
• Tibbi Prosedurlar:
Qan transfüzyası, orqan transplantasiyası və tibbi müdaxilələr zamanı istifadə olunan alətlərin steril olmaması riski artıra bilər.
• Digər Yollar:
Qanla əlaqə yaradan digər prosedurlar, məsələn, diş həkimi ziyarətləri və ya kosmetik prosedurlar zamanı sterilizasiya qaydalarına əməl edilmədikdə risk mövcud ola bilər.
Əlamətləri
Hepatit C infeksiyası çox vaxt asimptomatik (heç bir əlamət göstərməyən) ola bilər, xüsusilə infeksiyanın ilkin mərhələlərində. Lakin bəzi xəstələrdə aşağıdakı əlamətlər müşahidə oluna bilər:
• Yorğunluq və halsızlıq
• İştahsızlıq və kilo itkisi
• Bulantı və qusma
• Qaraciyər problemlərinə işarə edən dəridə və göz aklarında sarılıq (sarılaşma)
• Qarın ağrısı
Xroniki infeksiyada, illər keçdikcə qaraciyər fibrozuna, sirozuna və hətta qaraciyər xərçənginə yol aça bilər.
Diaqnoz
• Qan Testləri:
Hepatit C diaqnozu əsasən qan testləri vasitəsilə qoyulur. İlk mərhələdə anti-HCV antikor testləri aparılır; əgər bu test müsbətdirsə, HCV RNA testi ilə virusun aktiv olub olmadığı müəyyən edilir.
• Qaraciyər Funksiyası Testləri:
Qaraciyərin vəziyyətini qiymətləndirmək və xəstəliyin dərəcəsini müəyyən etmək üçün əlavə testlər (məsələn, alanin aminotransferaz və aspartat aminotransferaz səviyyələri) tələb oluna bilər.
Müalicə
• Antiviral Dərmanlar:
Son illərdə inkişaf etdirilmiş antiviral dərmanlar (məsələn, direkt virusa qarşı təsir edən agentlər) Hepatit C infeksiyasının müalicəsində olduqca effektivdir. Bu dərmanlar, virusun bədəndən təmizlənməsinə kömək edir və müalicə uğurunu artırır.
• Müalicə Müddəti və Effektivliyi:
Müalicə müddəti xəstənin virus genotipinə və xəstəliyin dərəcəsinə görə dəyişir, lakin müasir terapiyalar adətən 8-12 həftə davam edir və yüksək müalicə uğuru (yəni, virusun kəsilməsi) təmin edir.
Profilaktika və Nəzarət
• Steril Təhlükəsizlik Qaydalarına Riayət:
Tibbi və kosmetik prosedurlar zamanı istifadə olunan alətlərin sterilizasiyası və iynələrin bir dəfəlik istifadəsi infeksiyanın yayılmasının qarşısını almaqda əsasdır.
• Qan və Orqan Transfüziyası:
Qan və qan məhsullarının istifadəsi zamanı müasir testlərin aparılması, HCV infeksiyasının yayılmasının qarşısını almağa kömək edir.
• Risk Faktorlarından Uzaq Durmaq:
İynə paylaşımından və qeyri-steril şəraitdə baş verə biləcək digər risk faktorlarından qaçınmaq vacibdir.
Aysun Suleymanova