იუნესკომ შექმნა არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლთა სია, რომლის მიზანია უზრუნველყოს მათი საუკეთესო დაცვა და საზოგადოების ინფორმირება ამ ღირებულებების შესახებ. სწორედ თურქეთის ხუთი კულტურული ძეგლია შეტანილი იუნესკოს არამატერიალურ მემკვიდრეობათა სიაში, რომლის შესახებაც განცხადება ბოტსვანას რესპუბლიკის, ქალაქ კასანეში გამართულ არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის სამთავრობათაშორისო კომიტეტის მე-18 სხდომაზე გაკეთდა. ღონისძიება 4-დან 9 დეკემბრამდე გაგრძელდა. აღნიშნულ სიაში ძეგლების რაოდენობა 30-ამდე გაიზარდა, სადაც თურქეთი ყველაზე მეტი კულტურული ფასეულობის მქონე ქვეყნების რეიტინგში მეორე ადგილზე გადავიდა.
ზეთისხილის მოყვანის მრავალსაუკუნოვანი ტრადიცია
ერთ-ერთი ასეთი მემკვიდრეობა არის „ზეთისხილის მოყვანის ტრადიცია", რომელიც საუკუნეების მანძილზე გრძელდებოდა. ზოგადად, ზეთისხილს თურქულ სამზარეულოში მნიშვნელოვანი ადგილი უკავია. იგი შეიძლება ითქვას, რომ თურქეთის ერთ-ერთი სიმბოლო და ღირებულებაა. ზეთისხილის მოშენება მოითხოვს სპეციალურ ცოდნას, პრაქტიკას და უნარებს, რაც საუკეთესო ზეთისხილის მოყვანაში ეხმარებათ თურქებს. მას ასევე აქვს გადამწყვეტი როლი სოციალური და კულტურული იდენტობის შენარჩუნებაში.
მუსიკალური ტრადიციის მდგრადობა
მეი (ბალაბანი) არის ხის ჩასაბერი ინსტრუმენტი, რომელსაც საუკუნეების განმავლობაში იყენებდნენ თურქეთში. ინსტრუმენტი, რომელიც ცნობილია თავისი უნიკალური ხმითა და კულტურული მნიშვნელობით, ისტორიის მანძილზე განუყოფელი ნაწილი იყო კულტურული შეკრებების, ქორწილების, ზეიმებისა და სადღესასწაულო ღონისძიებების. აღსანიშნავია, რომ „მეი/ბალაბანის ხელოსნობა და საშემსრულებლო ხელოვნება“ თურქეთისა და აზერბაიჯანის სახელით იქნა შეტანილი იუნესკოს კაცობრიობის არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის წარმომადგენლობით სიაში.
განათების მარადიული ხელოვნება
განათება, რომელსაც თურქულად უწოდებენ "Tezhip"-ს, არის დეკორატიული ხელოვნება, რომელსაც გაფორმებისა და სილამაზისთვის იყენებენ თურქეთში. ზოგადი გაგებით, იგი ნიშნავს „ოქროთი გაფორმებას“, რაც მოიცავს ხელნაწერების, კალიგრაფიული ტექსტების და მინიატურების მოოქროების ხელოვნებას. მისი თანამედროვე ინტერპრეტაციები დღეს ჩანს ხელნაწერებში, მინიატურებში და სხვა სახელოვნებო ნაშრომებში.
ეს მეთოდი ასევე გამოიყენება არქიტექტურასა და საყოფაცხოვრებო ნივთების გაფორმებაშიც. „განათების ხელოვნება“ აზერბაიჯანის, ირანის, ტაჯიკეთის, თურქეთისა და უზბეკეთის სახელით შევიდა იუნესკოს კაცობრიობის არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის წარმომადგენლობით სიაში.
სოციალურ-კულტურული ტრადიცია: იფთარი
რამადანის წმინდა თვისთვის დამახასიათებელი მრავალი ტრადიცია, რომელშიც მარხვის პროცესი მიმდინარეობს, საუკუნეების მანძილზე თაობიდან თაობას გადაეცა და მოვიდა დღემდე. იფთარი არის საღამოს ვახშამი რამადანის თვის განმავლობაში, როცა დაწესებულ საათზე მარხვის დარღვევა ხდება. იფთარი არის სოციალურ-კულტურული მნიშვნელობის მატარებელი ადამიანებისთვის, რადგან იგი აერთიანებს ოჯახებს, მეგობრებს, მეზობლებს და ნათესავებს სოციოკულტურული თვალსაზრისით.
ეს კულტურა განასახიერებს ერთგულებას, მადლიერებას, კეთილშობილებას და სტუმართმოყვარეობას. „იფთარი და მისი სოციალურ-კულტურული ტრადიციები“ იუნესკოს კაცობრიობის არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის წარმომადგენლობით სიაში თურქეთის, აზერბაიჯანის, უზბეკეთისა და ირანის სახელით შევიდა.
მარგალიტის ჩასმის რთული ხელოვნება
ერთ-ერთი არის მარგალიტის დედის ჩასმის ხელოვნება, რომელიც ღია ფერის მარგალიტის მუქ მასალებში ჩასმით იკვეთება. მაგალითად, ასეთია ხე, კუს ნაჭუჭი, რქა და სხვ.
თურქულად მას ჰქვია Sedef Kakma ან Sedef İşçiliği. აღსანიშნავია, რომ კარგი მარგალიტის ოსტატი კარგი დურგალიც უნდა იყოს. მას გეომეტრიისა და მათემატიკის შესახებაც უნდა ჰქონდეს ცოდნა. ასევე უნდა იყოს მომთმენი და მოწესრიგებული.
მარგალიტის დედის ჩასმის კულტურას აქვს მდიდარი ისტორია, რომელიც საუკუნეების მანძილზე ანატოლიელი ხალხის ოსტატობას ასახავდა. ეს კულტურა თაობიდან თაობას გადაეცა და მოვიდა დღემდე.
